Rozwój dziecka

Nadwzroczność u dzieci – kiedy okulary są konieczne?

Napisał(a) 5 min czytania
Dziecięce okulary korekcyjne leżące na otwartym podręczniku w gabinecie okulistycznym.

Nie każda nadwzroczność u dziecka wymaga okularów. U niemowląt i małych dzieci niewielka wada często jest fizjologiczna i zmniejsza się wraz ze wzrostem gałki ocznej. Okulary stają się potrzebne wtedy, gdy nadwzroczność zaburza widzenie obuoczne, powoduje zez lub niedowidzenie albo wywołuje objawy utrudniające codzienne funkcjonowanie. Ostateczną decyzję podejmuje okulista dziecięcy po badaniu refrakcji w cykloplegii, czyli po porażeniu akomodacji.

Nadwzroczność fizjologiczna – kiedy dziecko wyrasta z wady?

Nadwzroczność polega na ogniskowaniu obrazu za siatkówką, zamiast bezpośrednio na niej. U małych dzieci wynika najczęściej z tego, że gałka oczna jest jeszcze krótsza i nadal rośnie. Wraz z rozwojem oka obraz może zacząć ogniskować się prawidłowo. Ten naturalny proces nazywa się emmetropizacją.

Większość dzieci przychodzi na świat z pewnym stopniem nadwzroczności. Sama obecność dodatnich dioptrii nie oznacza więc automatycznie choroby ani konieczności noszenia okularów. Znaczenie ma wiek dziecka, wartość wady, różnica między oczami, ustawienie gałek ocznych oraz to, czy dziecko widzi prawidłowo obuocznie.

Nie ma jednego progu dioptrii, który można zastosować do każdego dziecka. Ta sama wada może być akceptowana u niemowlęcia, ale wymagać kontroli lub korekcji u starszego dziecka, jeśli powoduje objawy albo wpływa na rozwój widzenia.

Kiedy zachowanie dziecka powinno zaniepokoić rodzica?

Dzieci często nie zgłaszają problemów ze wzrokiem, ponieważ nie wiedzą, że obraz może być wyraźniejszy. Silna akomodacja, czyli zdolność soczewki do zmiany kształtu i ustawiania ostrości, pozwala im przez pewien czas kompensować nadwzroczność. Odbywa się to jednak kosztem stałego wysiłku wzrokowego.

Objawy astenopijne, czyli dolegliwości wynikające z przeciążenia wzroku, mogą pojawiać się zwłaszcza podczas czytania, rysowania i nauki. Na konsultację okulistyczną wskazują w szczególności:

  • mrużenie oczu lub częste mruganie podczas patrzenia z bliska;
  • bóle głowy albo oczu po czytaniu i lekcjach;
  • szybkie męczenie się przy rysowaniu, układaniu puzzli lub pracy z tekstem;
  • unikanie czytania, pisania i innych czynności wymagających skupienia wzroku z bliska;
  • okresowe zamazywanie obrazu, podwójne widzenie lub trudności z koncentracją.

Nie każdy taki objaw wynika z nadwzroczności, ale jego powtarzanie się wymaga sprawdzenia wzroku. Pomocna może być poniższa orientacja:

Etap rozwoju Co jest normą Sygnał alarmowy
Niemowlę Niewielka nadwzroczność może towarzyszyć prawidłowemu rozwojowi oka. Stałe zezowanie, wyraźna asymetria pracy oczu lub brak prawidłowej reakcji na bodźce.
Przedszkolak Dziecko może widzieć dobrze dzięki silnej akomodacji. Mrużenie oczu, bóle głowy, niechęć do rysowania i zadań wymagających patrzenia z bliska.
Uczeń Nadwzroczność może długo nie dawać wyraźnych objawów. Trudności z czytaniem, szybkie zmęczenie, problemy z koncentracją lub okresowe zamazywanie obrazu.

Kiedy okulary stają się konieczne?

Okulary nie są przepisywane wyłącznie na podstawie liczby dioptrii. Specjalista ocenia, czy wada wpływa na ostrość widzenia, ustawienie oczu i rozwój widzenia obuocznego. Korekcja może być pełna albo częściowa, zależnie od wieku dziecka, wyniku badania i celu leczenia.

Najczęstsze wskazania do przepisania okularów obejmują:

  • Zez zbieżny akomodacyjny – nadmierny wysiłek akomodacyjny może zwiększać zbieganie oczu w kierunku nosa. Korekcja pomaga zmniejszyć to obciążenie i poprawić ustawienie gałek ocznych.
  • Niedowidzenie – gdy jedno oko otrzymuje stale mniej wyraźny obraz, mózg może zacząć je tłumić. Wczesna korekcja zwiększa szansę na prawidłowy rozwój widzenia.
  • Znaczna różnowzroczność – duża różnica wady między oczami może prowadzić do tego, że dziecko korzysta głównie z oka widzącego wyraźniej.
  • Uciążliwe objawy astenopijne – bóle głowy, szybkie męczenie się i zamazywanie obrazu, które utrudniają naukę lub zabawę, mogą uzasadniać korekcję także przy mniejszej wadzie.

Okulary mogą być zalecane stale albo głównie do pracy z bliska. Sposób noszenia ustala lekarz, ponieważ zależy on od wyniku badania, obecności zeza, niedowidzenia i jakości widzenia obuocznego.

Dlaczego badanie po kroplach jest niezbędne?

U dziecka badanie bez kropli może zaniżyć rzeczywistą wartość nadwzroczności. Silna akomodacja zmienia kształt soczewki i może chwilowo „ukryć” część wady. Dziecko odczytuje wtedy znaki lub rozpoznaje obraz, ale robi to przy nadmiernym napięciu układu wzrokowego.

Podczas cykloplegii lekarz podaje krople, które czasowo wyłączają akomodację. Dzięki temu badanie refrakcji pokazuje rzeczywistą wadę i pozwala ocenić, czy potrzebna jest korekcja. Badanie u optyka lub automatyczny pomiar bez porażenia akomodacji nie zastępuje pełnej diagnostyki okulistycznej dziecka.

Badanie po kroplach nie służy wyłącznie do dobrania mocy szkieł. Pozwala także ocenić ustawienie oczu, ostrość widzenia każdego oka i ryzyko niedowidzenia. To właśnie te informacje decydują, czy obserwacja jest wystarczająca, czy potrzebne są okulary.

Jak dbać o wzrok dziecka?

Nadwzroczność u dziecka może się zmniejszać, ale nie należy zakładać, że stanie się tak w każdym przypadku. Regularne kontrole u okulisty dziecięcego pozwalają śledzić zmianę wady i rozwój widzenia. Domowe testy nie pokazują, czy dziecko prawidłowo widzi każdym okiem ani czy widzenie obuoczne rozwija się bez zakłóceń.

Laserowa korekcja wzroku nie jest standardową metodą leczenia nadwzroczności u dzieci. W okresie rozwoju oka stosuje się obserwację i, gdy są wskazania, korekcję okularową. Zabiegi refrakcyjne rozważa się dopiero u dorosłych z ustabilizowaną wadą, po kwalifikacji specjalisty.

Najprostsza zasada brzmi: fizjologiczna nadwzroczność często nie wymaga okularów, ale zez, różnica między oczami, niedowidzenie lub powtarzające się objawy zmęczenia wzroku wymagają badania. O tym, czy dziecko powinno nosić okulary, decyduje okulista po pełnej ocenie, a nie sam wynik w dioptriach.


Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.

Czytaj dalej w tym dziale