Zabawy i zagadki

Zabawy sensoryczne – co to jest i dlaczego warto je stosować?

Napisał(a) 4 min czytania
Drewniana taca z kolorowymi materiałami sensorycznymi, takimi jak piasek kinetyczny, kamyki i ciecierzyca, zachęcająca do zabawy.

Zabawy sensoryczne to aktywności, które pobudzają zmysły dziecka – między innymi dotyk, wzrok, słuch, węch oraz zmysł równowagi. Podczas swobodnego poznawania faktur, dźwięków, zapachów i ruchu mózg uczy się odbierać oraz porządkować bodźce z otoczenia. Do takich zabaw nie potrzeba drogich pomocy. Wystarczą bezpieczne przedmioty codziennego użytku, ciekawość i czas na samodzielne odkrywanie.

Czym dokładnie są zabawy sensoryczne?

Zabawa sensoryczna angażuje jeden lub kilka zmysłów w naturalnej, przyjemnej dla dziecka aktywności. Maluch może przesypywać suchy makaron, ugniatać masę, przelewać wodę, rozpoznawać zapachy albo chodzić po powierzchniach o różnych fakturach. Takie doświadczenia dostarczają informacji o właściwościach przedmiotów i własnym ciele, a dziecko stopniowo uczy się na nie reagować.

W tym znaczeniu zabawy sensoryczne wspierają rozwój procesów integracji sensorycznej, czyli przetwarzania informacji docierających z różnych zmysłów i łączenia ich w spójną całość. Nie są jednak tym samym co terapia integracji sensorycznej. Domowa aktywność służy ogólnemu rozwojowi i może być propozycją dla każdego dziecka. Terapia SI jest prowadzona według rozpoznanych potrzeb, zwykle przez terapeutę, i nie powinna być zastępowana zabawami w domu.

Dlaczego warto stosować zabawy sensoryczne?

Największe znaczenie ma sam proces poznawania, a nie wykonanie konkretnej pracy. Dziecko testuje, porównuje, przewiduje i sprawdza, co się stanie po jego działaniu. W ten sposób zabawa może wspierać:

  • motorykę małą – ugniatanie, chwytanie, przesypywanie i nawlekanie ćwiczą dłonie oraz precyzję ruchów;
  • myślenie przyczynowo-skutkowe – dziecko obserwuje, że nacisk zmienia kolor, przechylenie naczynia powoduje przepływ wody, a mieszanie tworzy nową barwę;
  • rozwój mowy – bezpośrednie doświadczenia ułatwiają poznawanie słów opisujących kolory, kształty, temperaturę, fakturę i ruch;
  • regulację emocji – spokojne ugniatanie, przelewanie lub przesypywanie może pomagać w wyciszeniu, jeśli dana forma odpowiada dziecku;
  • kreatywność – materiały bez jednego określonego zastosowania zachęcają do tworzenia własnych pomysłów.

Jak zorganizować zabawy sensoryczne w domu?

Najłatwiej zacząć od jednej tacy, miski lub dużej kartki zabezpieczonej przed zabrudzeniem. Poniższe propozycje wykorzystują produkty, które zwykle są dostępne w domu:

  1. Domowa ciastolina – połącz 2 szklanki mąki, 1 szklankę soli, 2 łyżki oleju roślinnego, 2 płaskie łyżki proszku do pieczenia i około 1,5 szklanki gorącej wody. Wodę dodawaj stopniowo, mieszając składniki, a następnie zagnieć masę do uzyskania zwartej, elastycznej konsystencji. Po podzieleniu można zabarwić ją barwnikiem spożywczym. Dziecko może ją wałkować, ugniatać i wycinać foremkami.
  2. Domowy piasek kinetyczny – wsyp mąkę kukurydzianą do miski i stopniowo dodawaj olej spożywczy, aż masa zacznie się lekko kleić i będzie łatwa do przesypywania. Opcjonalnie dodaj niewielką ilość barwnika spożywczego. Przed zabawą sprawdź konsystencję i pilnuj, by dziecko nie wkładało masy do ust.
  3. Pudło rozmaitości – włóż do pudełka większe, bezpieczne kawałki tkanin, wstążki, filc, sztuczne futerko lub folię bąbelkową. Możesz ukryć wśród nich duży przedmiot, który dziecko spróbuje odnaleźć. Materiały powinny być czyste, niepostrzępione i na tyle duże, by nie stwarzały ryzyka połknięcia.
  4. Sypka tablica – wysyp na tacę cienką warstwę mąki, kaszy manny albo piasku. Dziecko może rysować palcem linie, koła i proste znaki, a potem jednym ruchem wygładzić powierzchnię. Ciemna taca ułatwia obserwowanie śladów.

Podobnie można wykorzystać wodę, kubeczki i lejki do przelewania, suchy makaron do segregowania albo szczelnie zamknięty woreczek z farbami w dwóch kolorach. Ugniatanie takiego woreczka pozwala obserwować mieszanie barw bez bezpośredniego kontaktu z farbą.

Na co zwracać uwagę podczas zabawy?

Rodzic nie musi prowadzić dziecka krok po kroku. Lepiej zaproponować materiał, obserwować reakcję i odpowiadać na zainteresowanie malucha. Możesz nazywać to, co się dzieje, ale nie wymagaj konkretnego rezultatu. Ciastolina nie musi zamienić się w figurkę, a pudełko sensoryczne nie musi mieć ustalonej historii.

Brudne ręce i rozsypana masa nie oznaczają nieudanej zabawy. Dla dziecka właśnie dotykanie, mieszanie, rozlewanie i zmienianie materiału jest częścią uczenia się.

Bezpieczeństwo ma pierwszeństwo przed atrakcyjnością pomysłu. Małe elementy, suche produkty spożywcze, balony, sznurki i pojemniki z wodą wymagają stałego nadzoru, szczególnie w przypadku niemowląt i dzieci, które nadal wkładają przedmioty do ust. Materiały powinny być dopasowane do wieku, a zabawa z masami przygotowanymi z produktów spożywczych nie oznacza, że nadają się one do jedzenia.

Nie każde dziecko od razu chce dotykać mokrych, lepkich albo szorstkich powierzchni. Przy nadwrażliwości dotykowej nie zmuszaj go do kontaktu. Zacznij od narzędzia, na przykład łyżki lub kubeczka, i pozwól stopniowo decydować o intensywności doświadczenia. Jeśli zauważasz silne unikanie wielu bodźców, wyraźny niepokój podczas codziennych aktywności albo brak reakcji na bodźce, skonsultuj obserwacje z terapeutą integracji sensorycznej.

Najlepsza zabawa sensoryczna nie musi być skomplikowana. Taca z mąką, miska z wodą czy kawałki różnych tkanin wystarczą, by dziecko mogło doświadczać, porównywać i tworzyć po swojemu.

Czytaj dalej w tym dziale