Zabawy i zagadki

Warcaby – zasady gry, o których warto wiedzieć

Napisał(a) 4 min czytania
Drewniana szachownica z pionkami do gry w warcaby ustawiona na rustykalnym stole w przytulnym wnętrzu biblioteki.

Warcaby to gra dla dwóch osób, w której pionki poruszają się po ciemnych polach planszy po przekątnych. Celem jest zbicie wszystkich pionków przeciwnika albo zablokowanie mu możliwości wykonania ruchu. Najczęściej obowiązuje także przymus bicia, ale szczegóły zależą od wybranego wariantu.

Jak przygotować planszę?

Podstawowy wariant klasyczny rozgrywa się na planszy 8 × 8 pól. Pionki stoją wyłącznie na ciemnych polach, a każdy gracz otrzymuje 12 pionków. Ustawienie wygląda następująco:

  1. Połóż planszę tak, aby przed każdym graczem znajdowało się pole ciemnego koloru po jego lewej stronie.
  2. Ustaw pionki na ciemnych polach w trzech pierwszych rzędach znajdujących się najbliżej gracza.
  3. Pozostaw dwa środkowe rzędy bez pionków.
  4. Ustal kolory pionków. W typowych zasadach pierwszy ruch wykonuje gracz grający białymi pionkami.

Gracze wykonują ruchy naprzemiennie i mogą poruszać wyłącznie własnymi pionkami.

Jak poruszają się pionki?

Zwykły pionek przesuwa się o jedno pole po przekątnej, zawsze na wolne pole. W klasycznych warcabach jego zwykły ruch prowadzi do przodu, czyli w stronę ostatniego rzędu po stronie przeciwnika. Nie może on wykonywać zwykłych ruchów do tyłu.

Ruch po przekątnej oznacza przejście na jedno z dwóch sąsiednich ciemnych pól znajdujących się przed pionkiem. Pionek przy krawędzi planszy ma tylko jeden możliwy kierunek ruchu, dlatego jego położenie może ograniczać swobodę gry.

Jak przebiega bicie?

Bicie polega na przeskoczeniu pionka lub damki przeciwnika na wolne pole znajdujące się bezpośrednio za nim, na tej samej przekątnej. Zbity element usuwa się z planszy. W klasycznych warcabach pion może bić zarówno do przodu, jak i do tyłu, mimo że zwykły ruch wykonuje tylko do przodu.

Najważniejsze reguły bicia są następujące:

  • Bicie jest obowiązkowe – jeśli gracz ma możliwość zbicia, nie może wykonać zwykłego ruchu.
  • Jednym pionkiem można wykonać kilka bić w ramach tego samego ruchu, jeśli po każdym przeskoku dostępne jest kolejne bicie.
  • Podczas bicia można zmieniać kierunek po przekątnej, o ile układ pionków i wolnych pól na to pozwala.
  • Po rozpoczęciu sekwencji bicia trzeba ją kontynuować tak długo, jak długo tym samym pionkiem dostępne jest kolejne bicie.
  • Jeśli istnieje kilka możliwości, wybór zależy od wariantu. W warcabach międzynarodowych trzeba wybrać sekwencję, która zbije największą liczbę pionków lub damek.

Uwaga na różnice między wariantami: zasady bicia nie są wszędzie identyczne. W warcabach angielskich, znanych jako checkers, bicie także jest obowiązkowe, ale przy kilku możliwościach nie trzeba wybierać tej, która zbija najwięcej elementów. W warcabach międzynarodowych obowiązuje natomiast bicie maksymalne. Zasady dotyczące bicia do tyłu zwykłym pionkiem również mogą zależeć od odmiany, dlatego przed rozpoczęciem partii należy ustalić konkretny regulamin.

Jak powstaje damka?

Zwykły pionek staje się damką po dotarciu do ostatniego rzędu po stronie przeciwnika. Oznacza się go zwykle przez nałożenie na niego drugiego pionka. Od tego momentu może poruszać się po przekątnych zarówno do przodu, jak i do tyłu.

W klasycznych warcabach damka może przemieścić się o dowolną liczbę wolnych pól na jednej przekątnej. Może też zakończyć ruch przed przeszkodą, a podczas bicia przeskoczyć pionek przeciwnika i wylądować na jednym z wolnych pól znajdujących się za nim. W warcabach angielskich damka ma mniejszy zasięg – porusza się tylko o jedno pole, choć może robić to w obu kierunkach.

W niektórych regulaminach pionek, który dotarł do ostatniego rzędu podczas wielokrotnego bicia, nie uzyskuje od razu statusu damki, jeśli może kontynuować bicie. Najpierw musi zakończyć całą sekwencję.

Warcaby klasyczne, międzynarodowe i angielskie

Najważniejsze różnice między popularnymi odmianami dotyczą rozmiaru planszy, liczby pionków oraz zasięgu damki.

Odmiana Plansza Pionki Główna cecha
Klasyczne, brazylijskie 8 × 8 pól 12 na gracza Damka porusza się po przekątnej o dowolną liczbę pól
Międzynarodowe, polskie 10 × 10 pól 20 na gracza Obowiązuje bicie maksymalne, a damka ma daleki zasięg
Angielskie, checkers 8 × 8 pól 12 na gracza Damka porusza się o jedno pole, a przy wyborze bicia nie ma zasady maksymalnego bicia

Kiedy kończy się partia?

Gra kończy się zwycięstwem, gdy jeden z graczy spełni jeden z poniższych warunków:

  • Zbija wszystkie pionki i damki przeciwnika.
  • Blokuje wszystkie pozostałe elementy przeciwnika, tak że nie może on wykonać legalnego ruchu.
  • Doprowadza do sytuacji, w której przeciwnik nie ma żadnego dostępnego posunięcia.

Remis następuje wtedy, gdy żaden z graczy nie może doprowadzić do zwycięstwa albo gdy regulamin danego wariantu przewiduje remis po określonej liczbie ruchów bez bicia i bez przesunięcia zwykłego pionka. W niektórych zasadach remis wiąże się także z powtórzeniem tej samej pozycji na planszy.

Przed rozpoczęciem partii najlepiej ustalić trzy kwestie: czy bicie jest obowiązkowe, czy trzeba wybierać bicie maksymalne oraz jak daleko może poruszać się damka. Dzięki temu warcaby zasady gry będą jasne dla obu osób od pierwszego ruchu.

Czytaj dalej w tym dziale