Dom i szkoła

Przemoc w szkole – jak reagować na agresję wśród uczniów?

Napisał(a) 6 min czytania
Pusty szkolny korytarz z przewróconym krzesłem, symbolizujący izolację i napięcie towarzyszące przemocy rówieśniczej.
Grafika wygenerowana przez AI

Przemoc w szkole wymaga szybkiej i stanowczej reakcji, opartej na rozmowie z dzieckiem, dokumentowaniu zdarzeń oraz współpracy ze szkołą. Najpierw trzeba ustalić, czy chodzi o pojedynczy konflikt, czy o przemoc rówieśniczą, a następnie przejść jasno określoną ścieżkę interwencji.

Czym różni się agresja od przemocy rówieśniczej?

Jednorazowa kłótnia, bójka lub złośliwa uwaga nie zawsze oznacza przemoc rówieśniczą. Agresja może być incydentalnym zachowaniem, w którym jedna osoba celowo wyrządza szkodę drugiej. O przemocy mówimy zwykle wtedy, gdy jednocześnie występują trzy elementy: powtarzalność, chęć skrzywdzenia oraz nierównowaga sił.

Nierównowaga nie musi dotyczyć siły fizycznej. Sprawca może mieć większe poparcie grupy, wyższą pozycję społeczną, przewagę psychiczną albo lepiej radzić sobie w konfliktach. Ofiara czuje się bezradna i nie widzi sposobu, by samodzielnie zakończyć sytuację. Przemoc może być fizyczna, słowna, relacyjna, a także cyfrowa. Powtarzające się „żarty”, wykluczanie z grupy czy publikowanie upokarzających treści nie stają się mniej dotkliwe tylko dlatego, że nie zostawiają siniaków.

Jak rozpoznać, że dziecko doświadcza przemocy?

Dziecko nie zawsze powie wprost, co dzieje się w szkole. Milczenie często wynika z lęku przed zemstą, wstydu, poczucia winy albo braku wiary, że dorosły zdoła coś zmienić. Dlatego należy obserwować kilka obszarów jednocześnie, zamiast wyciągać wnioski na podstawie pojedynczego sygnału.

Obszar Sygnały ostrzegawcze
Fizyczny Sińce, zadrapania, zniszczone lub brudne ubrania, uszkodzony plecak, piórnik albo przybory szkolne. Dziecko nie potrafi wyjaśnić, co się stało, lub podaje niespójne wyjaśnienia.
Emocjonalny Lęk, apatia, nagłe zmiany nastroju, wycofanie, drażliwość, gorszy sen, obniżone poczucie własnej wartości albo utrata zainteresowań.
Szkolny i społeczny Niechęć do chodzenia do szkoły, spóźnienia, bóle brzucha lub głowy przed lekcjami, spadek ocen, brak bliskich kolegów, samotne spędzanie przerw i unikanie wspólnych aktywności.

Niektóre dzieci stają się bardziej agresywne w domu, inne zamykają się w sobie. Objawy mogą też dotyczyć cyberprzemocy, na przykład nagłego wycofania się z korzystania z telefonu, niepokoju po otrzymaniu wiadomości albo ukrywania ekranu. Żaden z tych sygnałów samodzielnie nie potwierdza przemocy, ale ich nagromadzenie powinno skłonić dorosłego do spokojnej rozmowy.

Jak rozmawiać z dzieckiem, żeby mu pomóc?

Rozmowę rozpocznij w spokojnym miejscu, bez pośpiechu i obecności innych osób. Zadawaj pytania otwarte, na przykład: „Co wydarzyło się dziś na przerwie?” albo „Jak czujesz się w swojej klasie?”. Słuchaj bez przerywania i sprawdzaj, czy dobrze rozumiesz relację dziecka. Możesz zapisać daty, miejsca, osoby uczestniczące oraz opis zdarzeń. Taka dokumentacja później ułatwi rozmowę ze szkołą.

Powiedz jasno, że dziecko nie jest winne temu, że ktoś je krzywdzi. Uznaj jego emocje, nawet jeśli z perspektywy dorosłego zdarzenie wydaje się niewielkie. Pomocne mogą być komunikaty: „Rozumiem, że mogło ci być trudno”, „Dobrze, że mi o tym powiedziałeś” oraz „Zastanowimy się razem, co zrobić, żebyś był bezpieczny”. To podejście jest bliskie zasadom Porozumienia bez Przemocy, które oddziela ocenę osoby od oceny jej zachowania i potrzeb.

Nie zmuszaj dziecka do natychmiastowej konfrontacji ze sprawcą. Takie działanie może nasilić lęk albo sprowokować odwet.

Nie bagatelizuj, nie obwiniaj i nie oceniaj dziecka. Unikaj rad typu „musisz się postawić” lub „po prostu ignoruj kolegów”. Nie obiecuj też pełnej tajemnicy, jeśli dla zapewnienia bezpieczeństwa konieczne będzie poinformowanie szkoły. Lepiej wyjaśnić, jakie kroki możesz podjąć i włączyć dziecko w plan działania na tyle, na ile pozwala jego wiek i stan emocjonalny.

Jak zgłosić przemoc w szkole?

Działania wychowawcze, takie jak rozmowa, ustalenie zasad czy praca z klasą, mogą być częścią rozwiązania, ale nie zastępują formalnej reakcji na powtarzającą się przemoc. Zgłoszenia powinny być dokumentowane, zwłaszcza gdy wcześniejsze rozmowy nie przynoszą poprawy.

Postępuj według kolejnych etapów:

  1. Porozmawiaj z wychowawcą – przedstaw konkretne zdarzenia, przekaż zapisane informacje i zapytaj, jakie działania szkoła podejmie, aby zapewnić dziecku bezpieczeństwo.
  2. Skontaktuj się z pedagogiem lub psychologiem szkolnym – poproś o wsparcie dziecka, ocenę sytuacji w klasie i zaplanowanie dalszej pracy z uczniami.
  3. Zgłoś sprawę dyrektorowi na piśmie – opisz zdarzenia, wcześniejsze interwencje i ich skutki. Zachowaj kopię pisma oraz potwierdzenie jego złożenia. Poproś o informację, jakie działania zostaną podjęte i w jakim terminie.
  4. Zwróć się do Kuratorium Oświaty – jeśli szkoła nie reaguje albo podejmowane działania nie zapewniają dziecku bezpieczeństwa, możesz złożyć skargę do organu sprawującego nadzór pedagogiczny.

Dyrektor szkoły odpowiada za opiekę nad uczniami i zapewnienie im bezpieczeństwa podczas zajęć organizowanych przez szkołę. Wynika to z art. 68 ust. 1 pkt 3 i 6 ustawy – Prawo oświatowe. Nie oznacza to, że dyrektor ma zagwarantować natychmiastowe zakończenie każdego konfliktu, ale nie może zignorować wiarygodnego zgłoszenia. W sytuacji pobicia, gróźb, kradzieży, wymuszenia lub poważnego zagrożenia zdrowia należy rozważyć także kontakt z policją. Gdy dziecko mówi o autoagresji, myślach samobójczych lub silnych objawach kryzysu, potrzebna jest pilna pomoc medyczna i psychologiczna.

Szkoła powinna chronić dziecko przed odwetem i nie ujawniać informacji w sposób, który dodatkowo naraża je na stygmatyzację. Sama rozmowa ze sprawcą lub uwaga w dzienniku może nie wystarczyć. Potrzebny bywa plan obejmujący nadzór nad miejscami, w których dochodzi do przemocy, wsparcie ofiary, pracę ze sprawcą i działania z całą klasą.

Co zrobić, gdy sprawcą jest własne dziecko?

Nie trzeba obwiniać siebie za każde zachowanie dziecka, ale nie wolno go usprawiedliwiać. Potrzebna jest spokojna, stanowcza rozmowa o skutkach jego działań, odpowiedzialności i konieczności naprawienia szkody. Warto sprawdzić, czy zachowanie wynika z presji grupy, potrzeby uznania, trudności w regulowaniu emocji albo problemów, z którymi dziecko samo sobie nie radzi.

Rodzic powinien współpracować ze szkołą i specjalistą, zamiast ograniczać się do kary. Pedagog lub psycholog może pomóc dziecku rozpoznać emocje, ćwiczyć kontrolowanie reakcji i znaleźć inne sposoby budowania pozycji w grupie. Odpowiedzialność oznacza zarówno zatrzymanie przemocy, jak i pracę nad zmianą postawy.

Gdzie szukać pomocy poza szkołą?

Gdy dziecko potrzebuje rozmowy, szkoła nie reaguje albo sytuacja przekracza możliwości rodziny, można skorzystać z następujących miejsc:

  • Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111 – wsparcie dla dzieci i nastolatków w kryzysie.
  • Poradnia psychologiczno-pedagogiczna – konsultacja, diagnoza potrzeb dziecka i pomoc w zaplanowaniu dalszych działań.
  • Rzecznik Praw Dziecka – możliwość uzyskania informacji o prawach dziecka i dostępnych środkach interwencji.
  • Policja lub sąd rodzinny – w razie podejrzenia przestępstwa albo poważnego i utrwalonego zagrożenia bezpieczeństwa.

Najważniejsze jest działanie na wczesnym etapie. Powtarzające się złośliwości, wykluczanie i groźby nie powinny być traktowane jako zwykła część dorastania. Dziecko potrzebuje jednocześnie ochrony, uważnego wysłuchania i dorosłych, którzy konsekwentnie doprowadzą do sprawdzenia zgłoszenia.


Artykuł nie stanowi porady prawnej ani psychologicznej i ma charakter informacyjny. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia należy niezwłocznie skontaktować się z numerem alarmowym 112.

Czytaj dalej w tym dziale