Zabawy i zagadki

Na ile sposobów można wrzucić 5 kul?

Napisał(a) 3 min czytania
Pięć kolorowych szklanych kulek na drewnianym blacie na tle rozmytej tablicy z matematycznymi wzorami.
Grafika wygenerowana przez AI

Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie „na ile sposobów można wrzucić 5 kul?”. Wynik zależy od tego, czy kule są rozróżnialne oraz czy rozróżnialne są pojemniki. Te dwa założenia decydują o wyborze wzoru.

Dlaczego potrzebne są dodatkowe założenia?

Pięć ponumerowanych kul zachowuje się inaczej niż pięć identycznych kul. Przykładowo, zamiana miejscami kuli nr 1 i kuli nr 2 tworzy nowy układ tylko wtedy, gdy kule można od siebie odróżnić.

Znaczenie ma także rodzaj pojemników. Jeśli są to ponumerowane szuflady, umieszczenie kul w szufladzie pierwszej i drugiej różni się od umieszczenia ich w szufladzie drugiej i pierwszej. Przy jednakowych pojemnikach takie układy mogą być uznane za ten sam sposób.

Przed obliczeniami ustal więc:

  • Kule – czy mają numery, kolory lub inne cechy pozwalające je rozróżnić?
  • Pojemniki – czy są ponumerowane albo w inny sposób od siebie różne?
  • Zapełnienie – czy pojemnik może pozostać pusty?

Cztery podstawowe modele rozmieszczania kul

Dla 5 kul i n pojemników najczęściej rozważa się cztery sytuacje:

Kule Pojemniki Wzór dla 5 kul i n pojemników Uwagi
Rozróżnialne Rozróżnialne n5 Każda kula niezależnie wybiera jeden z n pojemników. Pojemniki mogą być puste.
Rozróżnialne Identyczne S(5,n) Liczymy podziały zbioru kul na n niepustych grup, czyli liczby Stirlinga drugiego rodzaju.
Identyczne Rozróżnialne C(n+5−1,5) = C(n+4,5) Stosuje się metodę gwiazdek i kresek. Pojemniki mogą być puste.
Identyczne Identyczne pn(5) Liczymy partycje liczby 5 na co najwyżej n części.

W pierwszym przypadku mamy wariacje z powtórzeniami. Powtórzenie oznacza tutaj, że wiele różnych kul może trafić do tego samego pojemnika. Jeśli kule są identyczne, nie przypisujemy ich pojedynczo do pojemników, lecz liczymy możliwe rozkłady ich liczby.

Wzór C(n+4,5) dla identycznych kul i rozróżnialnych pojemników wynika z metody gwiazdek i kresek. Pięć gwiazdek oznacza kule, a kreski rozdzielają je między n pojemników. Ten model zakłada, że puste pojemniki są dozwolone.

Przykład: 5 różnych kul i 5 różnych szuflad

Załóżmy, że kule są ponumerowane od 1 do 5, a szuflady również mają numery od 1 do 5. Każda kula może trafić do dowolnej szuflady, także do tej samej, do której trafiły inne kule.

Reguła mnożenia pozwala rozpatrywać wybór szuflady dla każdej kuli osobno:

  • Kula nr 1 – ma 5 możliwych szuflad.
  • Kula nr 2 – również ma 5 możliwych szuflad.
  • Kula nr 3 – ma 5 możliwych szuflad.
  • Kula nr 4 – ma 5 możliwych szuflad.
  • Kula nr 5 – ma 5 możliwych szuflad.

Zatem liczba sposobów wynosi:

5 · 5 · 5 · 5 · 5 = 55 = 3125.

To właśnie przypadek wariacji z powtórzeniami. Można go też zapisać ogólnie jako nk, gdzie n oznacza liczbę rozróżnialnych pojemników, a k liczbę rozróżnialnych kul.

Jeśli jednak w zadaniu pojawi się warunek, że każda kula ma trafić do innej szuflady, nie stosujemy już n5. Wtedy liczba możliwości maleje, ponieważ po umieszczeniu jednej kuli liczba dostępnych szuflad się zmniejsza.

Jak wybrać właściwy wzór?

Najpierw opisz obiekty, a dopiero potem wykonuj rachunki. Pomocne są trzy pytania:

  • Czy kule można rozróżnić? Jeśli tak, traktuj je jako osobne obiekty.
  • Czy pojemniki można rozróżnić? Jeśli tak, zamiana pojemników zmienia układ.
  • Czy kilka kul może trafić do tego samego pojemnika? Jeśli tak, powtórzenia są dozwolone.

W przypadku 5 różnych kul wrzucanych dowolnie do n różnych pojemników używasz n5. Dla identycznych kul i różnych pojemników stosujesz kombinacje z powtórzeniami. Gdy zarówno kule, jak i pojemniki są identyczne, problem staje się zadaniem o partycjach liczby 5.

Bez informacji o rozróżnialności obiektów podanie jednej liczby byłoby zgadywaniem, a nie rozwiązaniem zadania.

Czytaj dalej w tym dziale